Van idees tot leefruimtes - Hoe Jeremie Malan Akademia se identiteit in ruimte vertolk het

Die bouwerk aan Akademia se nuwe kampus is reeds duidelik sigbaar. Fondasies word gegiet, mure neem vorm aan en die eerste geboue begin hul plek op die landskap inneem.
Die verhaal van die kampus het egter lank voor die eerste graaf in die grond gesteek is, begin.
Dit het begin met gesprekke oor identiteit, kultuur, gemeenskap en die vraag hoe 'n universiteit se karakter in ruimte vertaal kan word.
Die doel was nooit bloot om lesingsale, koshuise en sportfasiliteite op te rig nie. Die uitdaging was om 'n kampus te ontwerp wat uitdrukking gee aan Akademia se verstaan van universiteitswese en wat as leefruimte vir toekomstige geslagte studente kan dien.
Volgens Henk Schalekamp, Uitvoerende Direkteur van Kanton, het die proses van die begin af verder gestrek as die praktiese vereistes van 'n universiteit. Francois van Vuuren, wat die ontwikkeling namens Kanton lei, het 'n doelbewuste proses gevolg om die gesprek voortdurend terug te bring na die dieper vrae oor identiteit, ruimte en die ervaring wat die kampus uiteindelik moes skep.
“Akademia self was ook van die begin af deel en ons het lank gepraat oor die soort universiteit wat Akademia wil wees en die mense wat hier gevorm moet word. Die vraag was nie net wat ons gaan bou nie, maar waarom ons dit bou."
Daardie gesprekke het uiteindelik die grondslag van die ontwerpproses geword. Daar is nagedink oor gemeenskap, ontmoeting, beweging, skoonheid, orde, identiteit en die ervaring van ruimte. Die fokus was nie op individuele geboue nie, maar op die geheelbeeld van 'n universiteit waar akademiese vorming, kultuur en gemeenskap mekaar versterk.
Die taak om hierdie idees in fisiese vorm te vertaal het by Jeremie Malan en sy span berus.
Vir 'n argitek is dit een van die mees uitdagende opdragte denkbaar. Waardes kan nie opgerig word nie. Kultuur kan nie gegiet word nie. Identiteit bestaan nie in bakstene nie. Tog moes elkeen van hierdie begrippe uiteindelik sigbaar word in die uitleg van die kampus, die verhouding tussen geboue, die materiaalgebruik en die ervaring van die ruimtes.
Dit is juis die soort uitdaging waarvoor Malan se loopbaan hom voorberei het.
Met meer as 42 jaar se ervaring het hy reeds sy naam verbind aan van Suid-Afrika se belangrikste openbare geboue, waaronder die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika, die Suid-Afrikaanse Militêre Gesondheidsbasisdepot, Sol-Tech se kampus en verskeie universiteitsprojekte.
Malan se benadering tot argitektuur begin met navorsing en nadenke. In sy eie beskrywing van sy werk beklemtoon hy dat betekenisvolle ontwerp tyd verg en dat die sterkste projekte ontstaan wanneer idees deeglik oorweeg word voordat die eerste skets getrek word.
Daardie benadering is duidelik sigbaar in die ontwerp van die Akademia-kampus.
Plaaslike universiteitskampusse is bestudeer. Historiese openbare ruimtes is ondersoek. Die ontwerp verwys na die Romeinse Forum, die Parthenon in Athene, Piazza del Campidoglio in Rome en ander klassieke ruimtes wat eeue lank mense bymekaar gebring het.
Die doel was egter nooit om die verlede na te boots nie.
Die uitdaging was om tydlose beginsels te verstaan en dit nuut te vertolk binne 'n Suid-Afrikaanse landskap en binne Akademia se eie identiteit.
Vir Malan was die ontwerp van die ruimtes tussen die geboue net so belangrik soos die ontwerp van die geboue self.
Dit sluit aan by 'n eeue oue universiteitstradisie waar die lewe van 'n kampus nie net in lesingsale afspeel nie. Die sentrale as, pleine, binnehowe en wandelroetes is ontwerp om gesprek, ontmoeting en gemeenskap aan te moedig. Hier word ruimte geskep vir die soort toevallige ontmoetings en lang gesprekke wat dikwels net so vormend is as formele onderrig.
"Wat my deur die proses opgeval het is hoe sterk die fokus op die menslike ervaring van die kampus was,” sê Schalekamp. “Die vraag was nie net hoe die kampus gaan lyk nie, maar hoe dit gaan voel om elke dag daar te leef, te werk en te studeer."
Verskeie van die kampus se mees herkenbare elemente vloei uit dieselfde denke voort.
Die poorte vorm doelbewuste oorgange tussen die wêreld buite die kampus en die wêreld van studie en ontdekking binne die kampus. Die amfiteater bied ruimte vir byeenkomste en vieringe. Die koepel dien as 'n herkenbare baken wat die kampus visueel anker. Water-elemente bring beweging en rustigheid na openbare ruimtes. Hierdie elemente is nie bykomstighede nie. Hulle vorm deel van die verhaal wat die kampus oor homself vertel.
Die terrein self het ook die ontwerp beïnvloed.
Die natuurlike hellings, die uitsigte oor die vallei, die bosveldkarakter van die omgewing en selfs die kleur van die grond en rotsformasies het rigting gegee aan die materiaalkeuses. Klip, baksteen en beton sluit doelbewus aan by die landskap waarin die kampus geleë is.
Volgens Van Vuuren was een van Malan se grootste bydraes sy vermoë om voortdurend tussen visie en werklikheid te beweeg.
"Ons kon ure lank praat oor identiteit, gemeenskap, tradisie en die soort universiteit wat ons wou bou. Jeremie moes uiteindelik besluit hoe daardie idees lyk wanneer dit in ruimte omskep word. Dit verg tegniese kundigheid, maar dit verg ook verbeelding."
Namate die kampus verder ontwikkel, word daardie vertolking al hoe meer sigbaar.
Elke plein, wandelroete, binnehof en gebou vorm deel van 'n groter geheel. Saam gee hulle uitdrukking aan Akademia se visie van 'n universiteit waar denke én karakter gevorm word.
Schalekamp glo die Akademia-kampus gaan uiteindelik as een van die belangrikste projekte in Malan se loopbaan gereken word.
"Jeremie het reeds 'n merkwaardige bydrae tot Suid-Afrikaanse argitektuur gelewer. Sy naam word verbind aan van die land se belangrikste openbare geboue. Ek glo egter die Akademia-kampus gaan een van die werke wees waarvoor hy die langste onthou sal word.
Dit gebeur selde dat 'n argitek die geleentheid kry om 'n volledige universiteitskampus van nuuts af te ontwerp. Nog minder dikwels kry jy die geleentheid om die identiteit van 'n instelling so volledig in ruimte te vertolk. Wat hier tot stand kom, dra vir altyd die handtekening van sy ontwerper.
Oor 'n paar jaar sal studente die kampus betree sonder om veel aandag aan die poorte, pleine, wandelroetes of die koepel te gee. Vir hulle sal dit eenvoudig Akademia wees.
Min sal besef hoeveel gesprekke, navorsing, sketse en besluite daarin opgesluit lê.
Miskien is dit die kenmerk van ‘n argitek se groot werke: wanneer 'n plek só natuurlik voel dat dit lyk asof dit nog altyd daar was.
